-Çölyak Hastalığı Nedir?
-Çölyak Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
-Çölyak Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
TANIM:
Çölyak Hastalığı ya da gluten enteropatisi, buğday, çavdar, yulaf ve arpa gibi tahıllarda bulunan ve gliadin adı verilen bir proteine karşı ince barsaklarda gelişen doku hasarının oluşturduğu bir hastalıktır. Gliadin bazı tahılların yapısında bulunan glutenin zaralı kısmıdır. Gliadin barsak içini döşeyen dokularda iltihaba neden olarak besinlerin emilmesini bozar.
BELİRTİLER
Hastalığın belirtileri ince barsakta meydana gelen kalıcı doku hasarının derecesi ve etkilenen barsak uzunluğu ile ilişkili olarak hastadan hastaya değişebilmektedir. Etkilenen barsak bölümünde gelişen hasara bağlı olarak, besinlerin emilmesi bozulunca hastalarda aşağıda sıralanan yakınmalar gelişebilir:
- uzun süre devam eden (kronik) kötü kokulu ve yağlı ishal veya kabızlık gibi dışkılama bozuklukları,
- karın ağrısı
- karın şişliği, gaz,
- kilo kaybı veya kilo alamama,
- boy kısalığı,
- halsizlik, çabuk yorulma,
- kansızlık,
- gecikmiş ergenlik,
- diş bozuklukları
Hastalık daha çok anne sütünden tahıl ve tahıllı ürünlere (örn. bisküvi, ekmek vb.) geçiş döneminde ortaya çıkmaya başlar. Hastalığa ait bulgular bazen hafif seyrettiği bazen de fark edilemediği için tanı gecikebilmektedir. Gençlik veya yetişkinlik döneminde tanı konulan çok sayıda hasta bulunmaktadır.
sayfabaşı
TANI YÖNTEMLERİ
Öncelikle yukarıda sayılan belirtilerin bir ya da birden fazlasına sahip çocuk ve gençlerde Çölyak Hastalığının akla gelmesi en önemli adımdır.
Tanıda kan ve dışkı tetkikleri yardımcıdır. Hastalığa özgü oldukça hassas bazı kan tahlilleri (serolojik testler) tanıda yol gösterici olmaktadır. Bunlar;
- Antigliadin Antikoru Ig A (AGA IgA)
- Antigliadin Antikoru Ig G (AGA IgG)
- Antiendomizyum Antikoru Ig A (AEA IgA)
- Doku transglutaminaz (TTG) testleridir.
Ancak hastalığın kesin tanısı için endoskop adı verilen ışıklı bir cihazla ağızdan girilerek, hastanın ince barsağının incelenmesi ve buradan alınan doku örneklerinin mikroskop altında incelenmesi (patolojik inceleme) gereklidir.
TEDAVİ
Çölyak Hastalarında hastalığa yol açan gluten içeren gıdaların dietten tamamen çıkarılması tedavinin temelini oluşturur.
Gluten içeren tahıllar başta buğday olmak üzere çavdar, yulaf ve arpa unundan yapılan tüm gıdalar Çölyak Hastaları için zararlıdır. Mısır, pirinç ve soya unları ise zararsız olup, hastaların temel gıdalarını oluşturmaktadır. Gluten içeren tahıllar ve bunlardan yapılan ekmek, kek, pasta ve makarnadan kaçınmak mümkün olsa bile, pek çok bilinen ve bilinmeyen tüketim maddelerinde (dondurma, soslar, konserve gıdalar, şekerlemeler, hazır çorbalar vb.), özellikle günümüzde yaygın olarak kullanılan dondurulmuş gıdaların bazılarında buğday ununun kullanılması glutensiz diet tedavisinin uygulanmasını güçleştirmektedir.
Hastalarda glutensiz dietin yanısıra barsak hasarının yol açtığı emilim bozukluğuna bağlı olarak gelişen vitamin ve mineral eksikliklerinin de tedavinin başında karşılanması gereklidir. Ayrıca tedavinin ilk haftalarında süt ve süt ürünlerinden de kaçınılması gerekmektedir.
sayfabaşı
HASTALIĞIN SEYRİ
Çölyak hastalığı tedavi edilmediğinde, özellikle ciddi seyreden vakalarda, ölümle sonuçlanabilmektedir. Erken ve etkin tedavi ile hastaların büyüme ve gelişmeleri yaşıtlarıyla eşit düzeye erişebilir. Hastalığın ömür boyu devam etmesi nedeniyle glutensiz diet tedavisine devam edilmesinin getirdiği bazı zorluklar ortaya çıkabilir. Hastanın yaşadığı ev, yuva, okul vb. ortamlarda glutensiz diet tedavisine uyabilmesi için erişkinlerden destek alması tedavinin devamı ve başarısını etkiler. Bu aşamada isteyerek (gizli) veya istemeyerek diette meydana gelebilecek kaçaklar tedavinin başarısını azaltır. Ancak hastanın ve ailesinin hastalığı iyi tanıması ve tedavi süresince hastanın doktoru tarafından düzenli aralıklarla muayenesi ve izlemi ile bu zorluklar aşılabilir. Çölyak Hastalarında barsak kanseri (lenfoma) gelişme riskinin glutensiz diet tedavisi almayan veya tedaviye uymayanlarda yüksek olduğu unutulmamalıdır.
SONUÇ
Çölyak Hastalığı kronik ishal, kilo kaybı, boy kısalığı, kansızlık gibi yakınmalara yol açarak büyüme gelişmeyi olumsuz yönde etkileyen, ancak erken tanı ve glutensiz diet ile tedavisi mümkün olan bir hastalıktır.
Kronik ishal, kansızlık, kilo alamama, büyüme gelişme geriliği gibi belirtileri olan hastalarda Çölyak Hastalığı araştırılmalıdır. Bu hastalarda uygun tedavinin zamanında başlatılması çocuğun yaşamı ve sağlıklı bir geleceğe sahip olabilmesi için en önemli adımdır.